Bezpieczeństwo na stoku narciarskim

Wiele już zostało powiedziane i napisane, w jaki sposób przygotować się do sezonu narciarskiego: jak zadbać o kondycję fizyczną, w jaki sposób dobrać i przygotować sprzęt oraz co robić by nauczyć się lub rozwijać nasze umiejętność w jeździe na nartach.
W imieniu firmy IVENTIC chciałbym się skupić na mniej popularnych aspektach związanych z uprawnianiem białego szaleństwa w Polsce – ze szczególnym uwzględnieniem Karkonoszy – mianowicie na bezpieczeństwie na stoku, w szczególności:  obowiązkach właścicieli kompleksów narciarskich, prawach i obowiązkach narciarzy i snowboardzistów, co robić w razie wypadku oraz kilka istotnych spraw związanych z ubezpieczeniem. Tekst został napisany w oparciu o wiedze i doświadczenia firmy , która zajmuje się min. szkoleniami narciarskimi.
W artykule nie poruszam spraw związanych z narciarstwem poza trasowym i skiturowym.

Pierwsze kroki na nartach

  W Polsce sprawę bezpieczeństwa reguluje ustawa z dnia 18.08.2011r. o bezpieczeństwie i ratownictwie w górach i na zorganizowanych terenach narciarskich. W artykule 1 niniejszej ustawy zostaje wyraźne napisane jaką sferą prawną dokument się zajmuję. Określa ona min obowiązki osób przebywających w górach oraz na zorganizowanych terenach narciarskich, w szczególności uprawiających sport, rekreację lub turystykę, podmioty odpowiedzialne za zapewnienie bezpieczeństwa osobom przebywających w górach i na zorganizowanych terenach narciarskich i warunki bezpieczeństwa min dla osób korzystających z nartostrad.

Warto również zdefiniować co to jest ów Zorganizowany Teren Narciarski. Zgodnie z treścią ustawy jest to ogólnie udostępniony i odpowiednio naśnieżony lub z odpowiednio przygotowanym sztucznym podłożem, oznaczony i zabezpieczony teren przeznaczony do uprawiania narciarstwa lub snowboardingu, znajdujące się przy urządzeniach transportu linowego lub taśmowego przeznaczonych do transportu osób, a także narciarskie trasy biegowe oraz parki narciarskie i pólka ćwiczebne.

OBOWIĄZKI WŁAŚCICIELI KOMPLEKSÓW NARCIARSKICH

Kto jest odpowiedzialny za szeroko rozumiane pojęcie bezpieczeństwa na stoku narciarskim i na czym ono polega? Artykuł 19 Ustawy precyzyjnie to określa: jest to Zarządzający Zorganizowanym Terenem Narciarskim – czyli potocznie gestor, właściciel itp. stoku narciarskiego.
Ustęp 2 niniejszego artykułu mówi w jaki sposób powinien to zrobić, czyli zapewnienie warunków bezpieczeństwa na zorganizowanych terenach narciarskich polega na:
1)przygotowaniu, oznakowaniu, zabezpieczeniu terenów, obiektów i urządzeń służących do uprawiania narciarstwa i snowboardingu, oraz bieżącej kontroli stanu zabezpieczeń, oznaczeń i warunków narciarskich;
2)zapewnieniu ratownictwa narciarskiego;
3)określeniu i upowszechnieniu zasad korzystania z danego terenu, obiektu i urządzenia;
4)informowaniu o warunkach narciarskich i ich zmianach;
5)prowadzeniu działalności profilaktycznej i informacyjnej dotyczącej bezpieczeństwa podczas uprawiania narciarstwa i snowboardingu;
6)przekazywaniu informacji i tworzeniu ułatwień szczególnie istotnych dla potrzeb osób z różnymi rodzajami niepełnosprawności, a przebywającymi na
zorganizowanych terenach narciarskich.

Zarządzający zorganizowanym terenem narciarskim jest również zobligowany do oznaczenia stopni trudności nartostrad. W Polsce, mamy trzy rodzaje stopnia trudności, zgodnie z Rozporządzeniem Ministerstwa Spraw Wewnętrznych z dnia 29.12.2011r w sprawie stopni trudności tras zjazdowych, biegowych, nartostrad i sposobu ich oznaczania:
a) trasy łatwe o średnim nachyleniu do 21% ( 12 stopni ) i maksymalnym stopniu nachylenia do 30 % (17 o ) – oznaczone literą A i kolorem niebieskim,
b) trasy trudne o średnim nachyleniu do 29% (16 o ) i maksymalnym stopniu nachylenia do 40% (22o ) – oznaczone literą B i kolorem czerwonym,
c) trasy bardzo trudne o średnim nachyleniu powyżej 29 % (16 o ) i maksymalnym stopniu nachylenia powyżej 40% ( 22 o) – oznaczone literą C i kolorem czarnym.
Czytając dalej ustawę napotykamy Art. 28 mówiący o kolejnych obowiązkach Gestora wyciągu, który brzmi:
1. Zarządzający zorganizowanym terenem narciarskim informuje o zasadach korzystania ze zorganizowanych terenów narciarskich poprzez umieszczenie i rozpowszechnienie tych informacji w miejscach wejścia na te tereny, a w szczególności przy miejscach sprzedaży biletów wstępu i przy stacjach urządzeń transportu linowego i taśmowego przeznaczonych do transportu osób.
2.W miejscach, o których mowa w ust. 1, zarządzający zorganizowanym terenem narciarskim zamieszcza dodatkowo informacje zawierające w szczególności:
1)mapy poglądowe zorganizowanych terenów narciarskich z zaznaczeniem przebiegu, trudności, długości i sposobu oznaczenia udostępnionych do użytku narciarskich tras zjazdowych, biegowych oraz nartostrad oraz miejsca udzielania pierwszej pomocy;
2)informacje o ewentualnych zamknięciach niektórych narciarskich tras zjazdowych, biegowych, nartostrad lub ich odcinków;
3)informacje o warunkach narciarskich obejmujące w szczególności warunki śniegowe, stan przygotowania trasy, temperaturę, prędkość wiatru, widzialność;
4)informacje promujące zasady bezpiecznego uprawiania narciarstwa i snowboardingu;
5)sposoby powiadamiania o wypadkach wraz z numerami telefonicznymi
lokalnego ratownictwa narciarskiego oraz numerami alarmowymi.

Przy tej okazji chciałbym się skupić na ust.2 pkt4 i 5. Zaczniemy może o informacjach promujących zasady bezpiecznego uprawiania narciarstwa i snowboardingu. Ustawodawca nie określi, tak jak ma się to np. w ruchu drogowym, zbioru zasad poruszania się na stoku. Istnieje natomiast Dekalog Narciarski FIS                                   ( Międzynarodowej Federacji Narciarskiej ), który określa zwyczaje i zasady panujące na stoku. Brzmi on następująco:

1. Wzgląd na inne osoby
Każdy narciarz powinien zachowywać się w taki sposób, aby nie stwarzać niebezpieczeństwa ani szkody dla innej osoby.
2.Panowanie nad szybkością i sposobem jazdy
Narciarz powinien zjeżdżać z szybkością dostosowaną do swoich umiejętności oraz rodzaju i stanu trasy, i warunków atmosferycznych.
3. Wybór kierunku jazdy
Narciarz zjeżdżając z góry (znajdujący się wyżej), dysponuje większą możliwością wyboru trasy zjazdu, musi więc ustalić taki tor jazdy, aby nie zagrażać narciarzowi przed nim jadącemu.
4.Wyprzedzanie
Wyprzedzać można zarówno po stronie dostokowej jak i odstokowej, po stronie lewej lub prawej, lecz w takiej odległości, która nie ograniczy wyprzedzanemu swobody.
5. Przejazd przez skrzyżowania tras narciarskich
Narciarz zaczynając zjazd na trasie lub pólku narciarskim oraz dojeżdżając do skrzyżowania tras powinien sprawdzić patrząc w górę i w dół, czy nie spowoduje niebezpieczeństwa włączając się do ruchu. Identyczne postępowanie obowiązuje po każdym zatrzymaniu się na trasie zjazdu.
6. Zatrzymanie się
Należy unikać zatrzymywania się na trasie zjazdu, zwłaszcza w miejscach zwężeń i o ograniczonej widoczności. Jeżeli konieczne jest zatrzymanie należy je planować w miejscu szerokim, z boku trasy. Po ewentualnym upadku narciarz powinien usunąć się z toru jazdy możliwie jak najszybciej.
7. Podejście
Narciarz powinien podchodzić tylko poboczem trasy, a w przypadku złej widoczności powinien zejść zupełnie z trasy. Takie samo zachowanie obowiązuje narciarzy schodzących pieszo w dół.
8.Przestrzeganie znaków narciarskich
Każdy narciarz powinien stosować się do znaków narciarskich i świateł ustawionych na trasach.
9.Wypadki
W razie wypadku każdy, kto znajdzie się w pobliżu winien poszkodowanemu służyć pomocą.
10. Stwierdzenie tożsamości
Każdy, obojętnie czy sprawca wypadku, poszkodowany, czy świadek, muszą w razie wypadku podać swoje dane osobowe.
Należy jednak pamiętać, że  Zarządzający Zorganizowanym Terenem Narciarskim może wprowadzić zmodernizowane lub inne reguły korzystania z jego nartostrad. Z punktu widzenia prawa istotne jest to co figuruje w dokumencie udostępnionym na danym stoku – np. regulaminie korzystania z nartostrad.

OBOWIĄZKI NARCIARZY I SNOWBOARDZISTÓW

Żeby nie było różowo ta sama ustawa nakłada również szereg obowiązków na narciarzy i snowboardzistów, którzy są zobligowani podczas korzystania ze zorganizowanych terenów narciarskich do zachowania należytej staranności w celu ochrony życia i zdrowia własnego oraz innych osób. Każda osoba korzystająca z kompleksu narciarskiego zobowiązana jest do: zapoznania się ze wszystkimi regulaminami i zasadami korzystania z danego terenu narciarskiego, stosowania się do znaków nakazu i zakazu, zjeżdżania z szybkością dostosowaną do swoich umiejętności oraz stopnia trudności i stanu trasy, warunków atmosferycznych i natężenia ruchu, posiadanie sprawnie technicznego sprzętu i używanie go zgodnie z przeznaczeniem, bezzwłoczne informowanie ratowników o zaistniałym wypadku lub zaginięciu osoby oraz o innych zdarzeniach nadzwyczajnych mogących mieć wpływ na bezpieczeństwo osób.

narciarstwo zjazdowe
Z treści ustawy wynika, że nartostrady są drogami jednokierunkowymi przeznaczone wyłącznie dla narciarzy i snowboardzistów. Niemniej jednak dopuszczony jest ruch tak zwanym pojazdów technicznych, które muszą być wyposażone w sygnalizację błyskową świetlną koloru żółtego oraz sygnalizację dźwiękową o zmiennym tonie oraz ruch pojazdów ratowniczych wyposażonych w sygnalizację świetlną błyskową koloru niebieskiego oraz sygnalizację dźwiękową o zmiennym tonie.

Kolejną niezwykle ważną rzeczą jest używanie przez osoby uprawiające narciarstwo zjazdowe lub snowboard, które nie skończyły 16 roku życia kasku ochronnego konstrukcyjnie do tego przeznaczonego. Nie wolno również poruszać się po nartostradach w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środków odurzających. Mało tego, pracownik wyciągu może takiej osobie odmówić wstępu albo nakazać opuszczenie zorganizowanego terenu narciarskiego.

WYPADEK NA NARTOSTRADZIE

Zgodnie z ustawą GOPR i TOPR mają obowiązek ratowania na terenach górskich, natomiast za bezpieczeństwo na nartostradach odpowiedzialny jest wyłącznie Zarządzający Zorganizowanym Terenem Narciarskim. Może on w drodze podpisanej umowy zatrudnić GOPR lub TOPR jako służbę do zapewnienia ratownictwa narciarskiego,zatrudnić inny podmiot lub stworzyć ratownictwo narciarskie we własnym zakresie, spełniając odpowiednie kryteria zawarte w treści ustawy. W praktyce oznacza to, że GOPR i TOPR fizycznie nie muszą znajdować się na kompleksach narciarskich.

Pamiętajmy, że wezwanie pomocy to pierwszy, ale jakże ważny czynnik w działaniach ratowniczych. Poruszając się po kompleksie narciarskim starajmy się wiedzieć gdzie jesteśmy, jak się nazywa nartostrada na której jest wypadek. Prawidłowe wskazanie miejsca zdarzeniu w sposób znaczący wpływa na czas przyjazdu ratowników! Dlatego bardzo istotne jest, żeby posiadać bezpośredni numer telefonu do ratowników narciarskich. Jeżeli w nerwach pamiętamy tylko telefon do GOPR lub TOPR śmiało do nich dzwońmy. Służby górskie zawsze przyjmą wezwanie i wówczas w zależności od sytuacji, albo zostanie wezwany zespół ratownictwa narciarskiego z danego kompleksu narciarskiego, albo zostanie wysłany zespół ratownictwa górskiego.
Sam numer telefonu może nie wystarczyć – w razie wypadku, lub najechania na wypadek musimy udzielić pierwszej pomocy na miarę swoich możliwości i kwalifikacji.
Dla bezpieczeństwa własnego i poszkodowanego w pierwszej kolejności musimy zadbać o widoczne oznaczenie miejsca wypadku, tak aby ostrzec nadjeżdżających narciarzy o zagrożeniu i uniknąć ewentualnego zderzenia z rannym narciarzem.
Takim znakiem są wbite skrzyżowane narty w śnieg, umieszczone ślizgiem w stronę nadjeżdżających narciarzy. W przypadku braku możliwości wbicia nart powinniśmy wyznaczyć osobę, która krzykiem i gestem będzie wykonywać sygnały ostrzegawcze. Osoba ostrzegająca powinna stać z boku nartostrady, tak aby nie stwarzać możliwości kolizji. Zarówno narty jak i osoba powinny być tak umiejscowione, aby snowboardziści i narciarze byli w stanie zwolnić lub zatrzymać się.

pierwsza pomoc
Ratownicy narciarscy mają obowiązek sporządzenia karty wypadku, na której powinny być umieszczone imię i nazwisko poszkodowanego, datę i miejsce urodzenia, adres zamieszkania, rodzaj doznanego urazu lub zachorowania, rodzaj udzielonej pomocy,miejsce wypadku, imiona i nazwiska ratowników udzielających pomocy, datę i czas prowadzenia działań ratowniczych, miejsce i czas przekazania poszkodowanego do np. Jednostek systemu Ratownictwa Medycznego.Zarządzający zorganizowanym terenem narciarskim jest zobowiązany do przechowywania takiej karty w formie rejestru wypadków. Może on udostępnić takie karty na pisemny wniosek wyłącznie: osobie, której udzielono pomocy lub policji, sądom, prokuraturze i zakładom ubezpieczeniowym z związku z prowadzonym przez nie postępowaniom

W momencie zauważenia ratowników górskich lub narciarskich jadących z wypadkiem lub do wypadku, mamy obowiązek ułatwić im przejazd lub niezwłocznie ustąpić pierwszeństwa przejazdu. Pamiętajmy, że ratownicy mogą korzystać z pojazdów – wówczas muszą używać sygnalizacji świetlno-dźwiękowej – lub poruszać się ze środkami przeznaczonymi do transportu poszkodowanych :akia, deska kanadyjska czy pulka.

SPRAWA UBEZPIECZEŃ
W Polsce nie ma konieczności posiadania dodatkowych ubezpieczeń w przypadku korzystania z usługi ratownictwa narciarskiego. Warto jednak zawsze zapoznać się ze statusem posiadanego ubezpieczenia: czy pokrywa koszty związane z uprawianiem sportu typu narciarstwo zjazdowe lub snowboard.
Jeżeli nie chcemy mieć problemów z Ubezpieczycielem jeździjmy wyłącznie po czynnych nartostradach. Zjazd z nartostrady może oznaczać kłopoty finansowe np. mandat gdy zorganizowany kompleks narciarski znajduję na terenie Karkonoskiego Parku Narodowego. Takie złamanie przepisów może być podstawą do odmowy refundacji kosztów leczenie przez Ubezpieczyciela. Teren poza nartostradą w Karkonoszach, w większości przypadków jest również terenem górskim. Działania ratownicze są podejmowane wówczas przez GOPR, a tak jak napisałem wcześniej ratownicy górscy nie zawsze muszą znajdować się w bezpośredniej odległości od wyciągów.

Pamiętaj, że poruszając się po stronie czeskiej należy mieć wykupione ubezpieczenie, pokrywające koszty działań ratowniczych, w tym z użyciem śmigłowca! Obcokrajowy płacą za działania ratownicze czeskich służb, min. Horskiej Slużby.
Żeby nie lekceważyć tego tematu podaję przykładowe ceny usług HS:
1. Udzielenie pierwszej pomocy w Stacji Ratowniczej (np. zaopatrzenie rany, plaster itp.) – 35 Euro.
2. Udzielenie pomocy przedmedycznej i ewakuacja poszkodowanego w odległości do 3 km od Stacji Ratunkowej i przy ilości ratowników górskich do 3 osób – 170 Euro.
3. Udzielenie pomocy przedmedycznej i ewakuacja poszkodowanego w odległości większej niż 3 km od Stacji Ratunkowej i przy ilości ratowników górskich od 3 do 10 osób – 345 Euro.
Koszt akcji ratowniczej z użyciem śmigłowca wzrasta do kilku tysięcy Euro! Nie wspominając o kosztach związanych z leczeniem w palcówkach szpitalnych!

Przekraczając czeską granice samochodem w sezonie zimie, w miejscach gdzie są odpowiednie znaki należy posiadać na wyposażeniu łańcuchy śniegowe. O takim standardzie jak zimowe opony, kamizelki odblaskowe czy komplecie zapasowych żarówek do auta nie wspomnę. Za brak w/w wyposażenia grożą nam wysokie mandaty.

Podsumowując wszystkie informacje ujęte w niniejszym artykule należy pamiętać o tym, żeby dokładnie zapoznać się z z aktualnie panującymi warunkami na stoku, dostosować trudności stoku do naszych możliwości i w dobrać prędkość jazdy w taki sposób, aby nad nimi panować. Gdy mijamy innych narciarzy przyjmijmy zasadę ograniczanego zaufania. Miejmy prawidłowy zapięty kask i gogle zsunięte na oczy, a sprzęt jeżeli na nim się nie znamy, dajmy do cieszącego się dobrą opinią serwisu. Pamiętajmy, że kupując karnet narciarski nie mamy stoku na wyłączność!
Zachęcamy do skorzystania z naszej wiedzy i doświadczenia w zakresie szkolenia narciarskiego jak i organizacji wypoczynku.

Zespół IVENTIC życzy Państwu udanego i bezpiecznego sezonu narciarskiego.